Na balkonie możemy uprawiać niemal wszystko to, co w ogrodzie. Nikogo już nie dziwią pomidorki zwisające ze skrzynek, czy tuje w wysokich donicach. Są nawet specjalne miniaturowe drzewka owocowe (jabłonie, gruszki, brzoskwinie). Właściwie każda roślina, ktora nie buduje bardzo głębokiego systemu korzeniowego może być uprawiana w pojemnikach. Niektóre nawet to wolą i również w ogrodzie lepiej uprawiać je w doniczce, dzięki czemu łatwiej ochronimy je przed szkodnikami (np. sałata).

Do każdej rośliny trzeba dobrać odpowiedni pojemnik. Powinniśmy zapewnić roślinie odpowiednią ilość miejsca oraz drenaż, aby nadmiar wody swobodnie odpływał. Przy uprawie w pojemnikach trzeba też zadbać o dodatkowe dokarmianie, czyli nawożenie roślin. Im mniejszy pojemnik tym ziemia szybciej jałowieje i roślina nie ma skąd pobierać składników mineralnych. Przy złym nawożeniu roślina może przestać kwitnąć, nie zawiąże owoców, a nawet umrze.

Dlatego warto aby rośliny miały jak największe pojemniki, dzięki czemu będą mogły swobodnie się rozrastać. Do takich dużych donic możemy sadzić nawet kilka roślin. Należy jedynie pamiętać aby były to rośliny, które lubią swoje towarzystwo i mają na siebie dobry wpływ np: pomidory i bazylia.

Dla swoich nowalijek przygotowałam specjalną grządkę w skrzynce po jabłkach. Jest ona wystarczająco głęboka, aby móc w niej uprawiać rośliny korzeniowe (marchewkę i rzodkiewkę).

W skrzynce posadziłam w rządkach na zmianę rośliny, które rozrastają się na powierzchni (sałaty, buraki liściowe) i pod ziemią (rzodkiewki i marchewki).

Taka skrzynka już za kilka tygodni pięknie się zazieleni a w połowie maja powinnam zbierać pierwsze plony :).

Nadaje się ona również do uprawy ziół, małych pomidorków koktajlowych czy jadalnych kwiatów, które nie dość, że będą pięknie wyglądały na balkonie, to dodatkowo ozdobią wiosenne sałatki.

Jak zrobić taką skrzynkę ?

Bedziemy potrzebowali skrzynkę po jabłkach (jeżeli chcecie aby ładnie prezentowała się na balkonie można ją pomalować - u mnie wszystkie skrzynki są białe), kawałek nieprzemakalnej plandeki (do kupienia w sklepach ogrodniczych), gwoździe do przymocowania plandeki do skrzynki, keramzyt, ziemię i nasiona/sadzonki warzyw lub ziół.


1. Skrzynkę wykładamy nieprzepuszczalną plandeką i przybijamy brzegi do skrzynki gwoździami. W mojej skrzynce nie będzie odpływu dla wody. Jednak będzie ona dość głęboka i wypełniona drenującym keramzytem, więc woda nie powinna zalewać korzeni.



2. Na dno wsypujemy 10-centymetrową warstwę drenującą. Może to być keramzyt, żwirek lub pokruszone cegły.



3. Na keramzyt wsypujemy ziemię. W swojej skrzyce wykorzystałam mieszankę ziemi do warzyw i pomidorów, pruchniczego podłoża Terra Humus oraz torfu odkwaszonego.

Bazylia podobno jest jedną z łatwiejszych roślin w uprawie. Szybko rośnie, nie wymaga specjalnych zabiegów pielęgnacyjnych czy dodatkowego nawożenia. Oczywiście to wszystko prawda, jednak poświęcając jej choć odrobinę uwagi, odwdzięczy się nam pięknym i długotrwałym plonem.

Kilka słów o odmianach

Bazylia pochodzi z Azji, jednak już w starożytności była znana w Egipcie, Grecji i Rzymie. Obecnie nie występuje dziko a jedynie w uprawach. Istnieje ponad 150 gatunków i jest uprawiana niemal na całym świecie. Używana jest najczęściej jako przyprawa, ale ma również właściwości lecznicze i jako taka była stosowana w przeszłości. Bazylia ułatwia trawienie, ponieważ przyspiesza wydzielanie soków trawiennych w żołądku. Ma również działanie podobne do melisy - łagodzi objawy depresji, poprawia samopoczucie.

Targ w Chiang Mai - przygotowane produkty w jednej z "garkuchni"

W Tajlandii używanych jest kilkanaście odmian bazylii i każda ma swoje przeznaczenie. To tam dowiedziałam się, że inną odmianę używamy do gotowania a inną do sałatek, na surowo. Do obróbki termicznej nadają się tzw. odmiany tajskie. Mają one grubsze, mocniejsze łodygi i bardziej karbowane liście.

Składniki na zupę z zielonego curry

W Polsce najpopularniejsza jest bazylia pospolita (Ocilum basilicum) i taką najczęściej możemy kupić w doniczkach w sklepach.

Na swój balkon wybrałam jednak inne odmiany, które są równie aromatyczne a mają dodatkowe walory smakowe i zapachowe.

Bazylia tajska - wybrałam dwie odmiany: Siam Queen oraz odmianę kupioną na koreańskim stoisku w Wólce Kosowskiej. Nie wiem jaka to dokładnie odmiana ale mam 50 g nasion więc mogłabym obsiać nią pole :). Siam Queen jest odmianą o zielono-fioletowych liściach i lekko anyżkowym aromacie. Taka jest używana w Tajlandii między innymi do zielonego curry. Tajskie bazylie są bardziej odporne na mrozy. Dłużej też utrzymują aromat, dlatego można ich używać do duszenia czy gotowania.

Bazylia cytrynowa - ma jaśniejsze i cieńsze listki od bazylii pospolitej (tej z marketów). Charakteryzuje się lekko cytrynowym zapachem i aromatem. Idealnie sprawdza się w sałatkach, maśle ziołowym, czy jako dodatek do herbaty (podobnie jak melisa czy trawa cytrynowa).

Bazylia cynamonowa - ma lekko cynamonowy posmak. Listki są zielone z fioletową obwódką a kwiaty intensywnie fioletowe. Bazylia ta świetnie sprawdza się w sałatkach i jako dodatek do duszonych warzyw (szczególnie pomidorów).

Bazylia FLORAL SPIRES - to odmiana o niskich krzaczkach, w typie tajskich. Podobnie jak inne tajskie odmiany ma lekko anyżowy smak. Jednak jest co całkowicie zielona odmiana z białymi kwiatami.


Rozmnażanie

Bazylię można rozmnażać poprzez ukorzenianie pędów, które posiadają stożek wzrostu oraz wysiewać z nasion.
Do ukorzenienia wybierały ładne i zdrowe gałązki długości ok 10 cm. Odrywamy dolne liście, wkładamy do szklanki z wodą i stawiamy na słonecznym parapecie. Po 8-10 dniach pojawiają się korzonki i możemy przesadzić sadzonki do doniczki.

Pielęgnacja

Bazylia dobrze rośnie zarówno w pojemnikach na balkonie, jak i w gruncie (osiąga wtedy większe rozmiary i ładnie się rozkrzewia). Możemy ją również uprawiać w domu na parapecie i na bieżąco obrywać gałązki.
Bazylia lubi stanowiska słoneczne i osłonięte od wiatru. Ziemia powinna być żyzna (np. torf wymieszany z kompostem i piaskiem), dobrze przepuszczalna. Na dnie należy umieścić grubą warstwę drenażu, najlepiej z keramzytu i żwirku. Podlewamy ją do podstawki, wtedy roślinka może pobrać odpowiednią ilość wody. Po kilkunastu minutach pozostałą w podstawce wodę należy usunąć.



Aby roślina ładnie się rozrastała lepiej obcinać całe gałązki powyżej drugiej pary liści, niż zrywać pojedyncze listki. Wtedy z pozostałej łodygi wyrosną dwa nowe pędy. Należy też obrywać zalążki pąków kwiatowych w początkowej fazie. Gdy bazylia zacznie kwitnąć, przestanie produkować liście a skupi się na wytworzeniu nasion. Straci też większość swojego aromatu.
Dobrze jest co trzy tygodnie odżywić bazylię rosnącą w pojemnikach, np. ekologicznym biohumusem lub gnojówką z pokrzywy.

Bazylia z marketu

Bazylię możemy też uprawiać z roślin w doniczce kupionych w sklepie spożywczym, czy warzywniaku. Lepiej unikać ziół z dużych sieciówek, ponieważ są one bardzo mocno nawożone i w domu najczęściej więdną po 3-4 dniach. Najlepiej wybierać roślinki w jak największych doniczkach, zdrowo wyglądające. Należy dobrze przejrzeć czy na liściach nie ma żadnych szkodników oraz czy korzenie nie przerosły za bardzo doniczki.

Zakupioną roślinkę powinniśmy przesadzić do nowej doniczki. Jeżeli korzenie były przerośnięte, możemy je obciąć (ok 1 cm). Sprawdzamy też czy w ziemi nie ma pasożytów. Jeżeli tak, należy usunąć starą ziemię i umieścić roślinkę na dobę w odstanej wodzie (najlepiej deszczówce). Następnego dnia możemy wsadzić bazylię do nowej ziemi.

Autor zdjęcia: Anna Rogalska

Lewkonia letnia jest trochę niedoceniana jako roślina balkonowa a może być równie ozdobna jak pelargonie czy surfinie. Dodatkowo pięknie pachnie i jest łatwiejsza w formowaniu kwiatowych kompozycji (szczególnie odmiany jednopędowe).

Lewkonia w naszym klimacie jest rośliną jednoroczną. Pochodzi z terenów Morza Śródziemnego. Dorasta do 40-60 cm wysokości. Odmiany dzieli się na wielopędowe oraz jednopędowe, idealne do wazonów. Każda z odmian może wytwarzać kwiatostany pojedyncze lub pełne. Kwiatostany o kwiatach pełnych są ładniejsze, jednak są to rośliny sterylne, nie wytwarzają pręcików, przez co nie można z nich uzyskać nasion. Kwiaty pojedyncze są mniej okazałe, ale uzyskamy z nich nasiona na kolejne lata. Z uzyskanych nasion ok. 50% wytworzy rośliny o kwiatach pełnych i 50% o pojedynczych.

Wysiew nasion
Uprawę z nasion zaczynamy na przełomie lutego i marca. Wysiewamy do pojemników wypełnionych ziemią do wysiewów i dobrze ugniatamy nasionka do podłoża. Nasionka powinny mieć zapewnioną temperaturę 18-22 stopnie C. Kiełki pojawiają się już po 4 dniach.

Kiełkujące lewkonie 4 dni od wysiania

Selekcja roślin
O tym czy będziemy mieć rośliny o kwiatostanach pełnych czy pojedynczych możemy zdecydować w czasie hodowania siewek, kiedy jeszcze nie wytworzyły liści właściwych i mają jedynie liścienie. Na jeden dzień umieszczamy małe roślinki w zaciemnionym pomieszczeniu i obniżamy temperaturę do 6-8 stopni. Po tym czasie część roślinek będzie miała jaśniejsze liście. Wytworzą one w przyszłości kwiatostany  o pełnych kwiatach. Roślinki z ciemnozielonymi liścieniami będą miały kwiaty pojedyncze, zdolne do rozmnażania.



Pikowanie siewek
Rośliny pikujemy, gdy wytworzą po dwa liście właściwe. Po pikowaniu powinny rosnąć w temperaturze 5-8 stopni C, więc w cieplejsze dni możemy wystawiać je na zewnątrz.

Młode siewki lewkonii (po prawej stronie). Po lewej malutkie petunie.

Pikowanie do donic i gruntu
Lewkonie będą rosły na balkonie, część pojedzie do ogródka mojej przyjaciółki i na działkę rodziców. Rośliny te nie są bardzo wymagające ale ziemia powinna być żyzna, najlepiej z domieszką kompostu. Lewkonie lubią stanowiska dobrze nasłonecznione jednak nie lubią upałów. Na to już jednak nie mamy wpływu. Na działce należy uważać aby nie zasadzić ich w miejscu, gdzie rok wcześniej rosła kapusta, ponieważ lewkonia również należy do tej rodziny i jest wrażliwa na te same choroby.

Lewkonie kwitną od czerwca do połowy sierpnia. Moje będą miały kolory od białego do ciemnofioletowego. :)

Autor zdjęcia: Anna Rogalska

Za zdjęcia kwitnących lewkonii dziękuję Annie Rogalskiej.

W tym roku postanowiłam ograniczyć uprawę pomidorów do odmian koktajlowych. Zeszłorocznego doświadczenia z innymi odmianami niestety nie mogę zaliczyć do udanych. Mimo dużych donic pomidory nie kwitły i nie owocowały w zadowalającym stopniu. Pewnie trochę zaważyło moje zaniedbanie w ograniczaniu rozrastania się krzaczków, ale mimo to liczyłam na więcej niż kilka sztuk z całkiem dużych i dorodnych roślinek. Koktajlowe wersje owocowały dużo lepiej więc w tym roku dostaną dużo więcej miejsca.

Odmiany jakie wybrałam to:

Tumbling Tom Red and Yellow - odmiana przeznaczona do uprawy w doniczkach i podwieszanych koszach. Osiąga 50 cm wysokości. Mam zamiar wsadzić je do podwieszanej donicy-worka, z której będą rosły "do góry nogami".
Karłowaty MASKOTKA - odmiana samokończąca się, czyli nie trzeba jej podcinać i obrywać bocznych pędów. Po prostu wsadzić i od czasu do czasu nawozić. Osiąga do 30 cm wysokości i świetnie czuje się na balkonach, a nawet w domu.

Czereśniowy IDYLL - odmiana wysoka, wymaga palikowania i dość dużych doniczek. Owocuje od końca lipca ale jest bardzo plenna i można zbierać pomidorki do końca października.

Czereśniowy ILDI - kolejna bardzo plenna odmiana (nawet 150 owoców na jednym krzaczku). Owoce są żółte, wydłużone i bardzo słodkie. Tworzy olbrzymie grona po 50-80 owoców w każdym. Rośliny są wysokie, zwisające, samokończące.

KORALIK - odmiana wysoka, wymagająca palikowania i dość dużej doniczki. Tworzy grona po kilkanaście owoców. Odmiana samokończąca i odporna na choroby.

BALKONI RED - odmiana do uprawy w doniczkach i pojemnikach. Niestety są to nasiona F1 więc nie można ich zbierać na kolejny rok, ponieważ cechy rośliny macierzystej nie zostaną zachowane. Owoce są dość duże, zebrane w luźne grona.

Wysiew:

Jako pierwsze wysiałam nasiona Tumbling Tom. Zrobiłam to już pod koniec lutego, ponieważ informacja na opakowaniu wskazywała ten miesiąc jako początek wysiewu, poza tym nie mogłam się już doczekać :). Niestety dwa razy przeżyłam rozczarowanie. Najpierw gdy zauważyłam, że w opakowaniu jest tylko 8 nasion (po cztery każdego koloru). OK, była informacja na opakowaniu, ale jakoś nie doczytałam. Cena w porównaniu z innymi odmianami była wyjątkowo wysoka (9,5 zł), więc nie zakładałam takiej niespodzianki. Drugie rozczarowanie - z 8 nasion wzeszły tylko cztery. Na szczęście po dwa z każdego koloru, ale muszę bardzo dbać o te siewki, żeby w przyszłym roku mieć własny zapas tych cennych nasion :).

Nasiona Tumbling Tom wysiałam najpierw na płatek kosmetyczny aby puściły kiełki.


Pierwsze kiełki pojawiły się po 3 dniach. Prawdopodobnie nie wszystkie nasiona wówczas wykiełkowały. Być może tu pojawił się mój błąd i za wcześnie przesadziłam je do ziemi.
Nasionka wsadziłam do doniczek zrobionych z rolek po papierze toaletowym (jak zrobić takie doniczki napiszę w osobnym poście).


Roślinki wykiełkowały dość szybko. Już po 2 dniach od przesadzenia pojawiły się dwa pierwsze kiełki. Na kolejne musiałam poczekać jeszcze kilka dni, ale do dzisiaj nic więcej się nie pojawiło.

Tumbling Tom - siewki po 10 dniach od wysiewu

Resztę pomidordków wysiałam 2 marca (zgodnie z kalendarzem biodynamicznym - "dzień owocu"). Tym razem darowałam sobie wstępne kiełkowanie na płatkach kosmetycznych. W opakowaniach jest dużo więcej nasion, więc mogłę sobie pozwolić na późniejsze dosianie, jeżeli rezultaty będą podobne do Tumblinga.

Nasiona wysiałam bezpośrednio do rolek - po 4 sztuki w jednej. Chciałabym zostawić w każdej rolce po 2 roślinki, które za kilka tygodni rozsadzę. W zależności od tego ile nasion wykiełkuje - po tygodniu zostawię tylko dwie najmocniejsze roślinki.

Przyszedł wreszcie dobry dzień na wysiew pierwszych nasion. To dla mnie eksperyment, ale na dużą skalę więc długo się do niego przygotowywałam. Na pierwszą turę wybrałam kwiaty. Po pierwsze dlatego, że najmniej mi na nich zależy i jeżeli coś nie wyjdzie będę miała jeszcze czas na wprowadzenie poprawek. Po drugie - według kalendarza biodynamicznego od 15 do 17 lutego jest najlepszy czas na sadzenie roślin, których plonem ma być kwiat.

Co to jest kalendarz biodynamiczny?

Z tą nazwą spotkałam się rok temu, kiedy mój nowy balkon pozwolił mi na rozbudowanie uprawy roślin. Niestety trafiłam na niego już po wsadzeniu roślin więc nie mogę powiedzieć czy rzeczywiście ma wpływ na jakość siewek czy sadzonek. Jednak większość blogów i stron poświęconych tematyce ogrodniczej podaje go jako wskazówkę kiedy sadzić rośliny.

Kalendarz biodynamiczny jest kalendarzem księżycowym. Co roku opracowywany jest nowy, ponieważ daty nie pokrywają się z powszechnie używanym kalendarzem słonecznym. Jest on związany z promieniowaniem kosmicznym, jakie dociera do Ziemi, które ma wpływ na uprawę roślin.
Kalendarz biodynamiczny określa kiedy wysiewać czy przesadzać rośliny, których plonem ma być kwiat, korzeń, liście lub owoce. Uzależnione jest to od układu planet, Słońca i Księżyca.

W ogrodnictwie ma on coraz więcej zwolenników, głównie wśród osób, które starają się ograniczać chemiczne wzmacnianie roślin czy nastawionych na uprawę ekologiczną.

Jeżeli chcielibyście dowiedzieć się więcej na temat terminów kiedy co sadzić zachęcam do zapoznania się z nim na tej stronie.

Podłoże do wysiewu


Przygotowując się do wysiewu roślin należy zadbać o odpowiednie podłoże. Nie może być to zwykła ziemia przywieziona z działki, czy uniwersalna, kupiona w sklepie ogrodniczym. Siewki są bardzo wrażliwe na różne choroby więc podłoże powinno być sterylne i wolne od bakterii czy larw szkodników.

Można takie podłoże przygotować samemu z torfu a następnie wyparzyć je w piekarniku. Można również kupić torfowe krążki, które po podlaniu pęcznieją i zmieniają się w doniczkę. Ja jednak postanowiłam kupić specjalne sterylne podłoże przeznaczone do wysiewu.

Wysiew petunii i lewkonii

Obie te rośliny powinny być wysiane już w lutym, ponieważ są to pierwsze kwiatki, które pojawiają sie na balkonach. Lewkonia nie jest może tak popularna, jednak kojarzy mi się z dzieciństwem i wakacjami u cioci na wsi więc postanowiłam ją również zasiać na swoim balkonie.

Ponieważ i tak będzie potrzebne późniejsze rozsadzenie sadzonek do wysiewu, nie ma sensu używać skrzynek balkonowych czy donic. W moim przypadku świetnie sprawdził się pojemnik po rukoli. Ma on już gotowe dziurki w dnie więc nadmiar wody może swobodnie wypływać. Roślinki, w późniejszej fazie wzrostu, warto zacząć podlewać na podstawkę, tak aby korzenie same pobrały potrzebną ilość wody.

Nasionka petunii i lewkonii są bardzo drobne, więc należy je sadzić po powierzchni (nie trzeba przysypywać ich warstwą ziemi). Siejemy je "z ręki" w miarę gęsto. Podzieliłam pojemnik po rukoli na dwie części i w jednej wysiałam petunie, w drugiej lewkonie. Następnie nasiona należy zwilżyć wodą ze zraszacza.

Kiedy roślinki wykiełkują i będą miały 2-4 listki należy je przepikować do większych doniczek.

Wysiew pelargonii

Pelargonie najczęściej są rozmnażane poprzez podział rośliny macierzystej. Niestety nie przechowałam żadnej z zeszłorocznych więc postanowiłam je wyhodować z nasionka.

Pelargonie, w przeciwieństwie do petunii, czy lewkonii mają duże nasiona. Sprzedawane są najczęściej w opakowaniach, gdzie znajdziemy kilka sztuk nasion. Są to nasiona typu F1, czyli heterozyjne. Oznacza to, że nasiona te zostały zmodyfikowane. Są bardziej odporne na choroby a rośliny z nich wyhodowane będą miały jednakowe cechy. Jeżeli chcielibyśmy pozyskać z tych roślin kolejne nasiona jest duża szansa, że przyszłe roślinki będą miały inne cechy, np. inny kolor.

Takie nasiona warto sadzić punktowo, ponieważ każde z nich powinno wykiełkować. Do tego celu wykorzystałam wytłoczki na jajka. Taki pojemnik jest nie tylko ekologiczny ale też ułatwia przesadzanie. Wystarczy całość umieścić w większej doniczce, dosypać ziemi a wytłoczka sama się rozłoży i korzonki będą mogły się przez nią przebić.

Podobnie jak przy sianiu innych roślin używamy sterylnego podłoża. Do wytłoczek wsypujemy ziemię do ok 3/4 wysokości, układamy nasionka a następnie dosypujemy cienką warstwę ziemi. Nasionka najlepiej rozwijają się w warunkach szklarniowych, przy temperaturze powyżej 25 stopni Celsjusza i wysokiej wilgotności. Do momentu wykiełkowania należy umieścić je na ciepłym kaloryferze a pojemnik, do którego je wysialiśmy, zawinąć w folię spożywczą. W foli można zrobić kilka dziurek, aby zapewnić dopływ powietrza i raz dziennie odwijać na 3-5 min, aby dobrze je przewietrzyć. W tym czasie można też sprawdzić czy nie zaczynają kiełkować. Do tego czasu roślinki nie potrzebują światła, jednak gdy tylko pojawią się kiełki należy przenieść je na ciepły parapet, najlepiej na oknie wychodzącym na południe. Takie roślinki najlepiej czują się w temperaturze 20-25 stopni, więc możemy już zrezygnować z ustawiania ich na kaloryferze. Zdejmujemy też wtedy folię aby zapobiec różnym chorobom grzybiczym. Jak roślinki będą miały 2-3 liście należy je przesadzić do większych doniczek.